Kiểm toán tuân thủ

Kiểm toán tuân thủ là loại hình kiểm toán để kiểm tra, đánh giá và xác nhận việc tuân thủ pháp luật, nội quy, quy chế mà đơn vị được kiểm toán phải thực hiện. Trong thực tiễn hội nhập phát triển hiện nay, đối với các đơn vị nói chung và các trường Đại học (ĐH) và Cao đẳng (CĐ) nói riêng, việc tuân thủ pháp luật, nội quy, quy chế là vấn đề sống còn để đảm bảo nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo, tăng cường uy tín và vị thế của trường đối với xã hội.

Với đặc thù của ngành giáo dục đặc biệt là giáo dục ĐH-CĐ, tại sao cần phải đẩy mạnh công tác kiểm toán tuân thủ? Một cuộc kiểm toán tuân thủ với đặc thù ngành giáo dục và đào tạo thì cần phải đạt được những mục tiêu gì ? Nội dung và quy trình tiến hành một cuộc kiểm toán tuân thủ ra sao ? Cơ quan, tổ chức nào nên thực hiện việc kiểm toán tuân thủ ? Bài viết này sẽ phần nào giải đáp những vấn đề cơ bản đó với những nội dung cụ thể như sau :

1. Sự cần thiết phải thực hiện giải pháp kiểm toán tuân thủ trong giáo dục ĐH, CĐ:

Theo thống kê của Bộ giáo dục đào tạo tính cho đến thời điểm hiện tại đã có trên 376 [1] trường đại học cao đẳng đang trong quá trình hoạt động, thực hiện trách nhiệm đào tạo nhân lực phục vụ cho quá trình xây dựng phát triển kinh tế-xã hội. Con số này tăng gấp 3,7 lần so với năm 1987.

Thực tế cho thấy trong những năm gần đây, bên cạnh sự đổi mới và không ngừng cải thiện chất lượng đào tạo và đạt được nhiều thành tựu, giáo dục ĐH,CĐ của nước ta vẫn còn bộc lộ những yếu kém đó là :

 

+ Chất lượng giáo dục đào tạo ĐH, CĐ chưa theo kịp với sự phát triển về quy mô.

Theo Số liệu thống kê của Bộ GD&ÐT cho thấy, có khoảng 20% trường ÐH, CÐ (12 trường) được thành lập mới hoặc nâng cấp lên ÐH từ năm 2005 trở lại đây chưa thực hiện đầy đủ các cam kết trong đề án khả thi thành lập trường và mở ngành tuyển sinh. Cụ thể, các trường này chưa chuẩn bị đồng bộ bốn yếu tố về đất đai xây dựng trường, đội ngũ giảng viên cơ hữu và thỉnh giảng, vốn đầu tư và các điều kiện bảo đảm chất lượng khác như : chương trình đào tạo, thư viện, giáo trình, trang thiết bị thí nghiệm…Gần đây nhất ngày 15/03/2010 Bộ GD&ĐT phải có công văn nhắc nhở 131 trường (79 trường ĐH và 52 trường CĐ) về việc báo cáo hiện trạng về công tác đảm bảo chất lượng giáo dục.

+ Việc quản lý và chịu trách nhiệm của cơ quan nhà nước về các trường ÐH, CÐ còn phân tán.

Nhiều nội dung về quản lý nhà nước đối với các trường ÐH công lập ở các địa phương đều thuộc về Bộ GD-ÐT, trong khi khả năng kiểm soát hoạt động của các trường trong cả nước của Bộ rất hạn chế. Có một số y kiến đặt ra giả thiết tính toán đó là : Nnếu mỗi tuần Bộ GD&ÐT thanh tra, kiểm tra được 1-2 trường thì cũng phải mất tới 3,5 năm mới kiểm tra hết các trường ÐH, CÐ cả nước.

 

Có thể nói hạn chế và yếu kém thì còn nhiều tuy nhiên trên đây chỉ là hai vấn đề bất cập mà theo tác giả bải viết cho rằng đó là những yếu kém và hạn chế nổi bật nhất, minh họa rõ nét thực trạng công tác giáo dục trình độ ĐH, CĐ nhiều năm qua.

 

Từ thực trạng trên cho thấy, đối với các cấp quản lý việc nhanh chóng đưa ra các giải pháp nhằm hạn chế và giảm thiểu những yếu kém nêu trên là vấn đề cấp thiết. Trong đó giải pháp thực thi công tác kiểm toán tuân thủ là việc làm vô cùng quan trọng đối với cả hai cấp : quản lý vĩ mô và quản lý vi mô. Bởi lẽ :

 

- Đối với cấp quản lý vĩ mô (Quốc hội, Chính phủ mà đặc biệt là Bộ GD&ĐT) : Kết quả của kiểm toán tuân thủ cho thấy được thực trạng của việc tuân thủ các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước liên quan đến sự nghiệp trồng người ở tất cả các trường ĐH, CĐ. Những số liệu và kết luận thông qua kết quả kiểm toán tuân thủ góp phần minh bạch hóa bức tranh về giáo dục nói chung và giáo dục sau phổ thông nói riêng của nước nhà; giúp ích cho việc sửa đổi, hoạch định các chủ trương, chính sách liên quan đến giáo dục ngày một hoàn thiện hơn.

 

- Đối với cấp quản lý vi mô (Vai trò quản lý của chính nội bộ các trường ĐH, CĐ đang trong quá trình tuyển sinh và thực hiện chức năng đào tạo) : kết quả của kiểm toán tuân thủ sẽ cung cấp cho bản thân các nhà quản ly ở các trường ĐH, CĐ những thông tin hữu ích để tự đánh giá được năng lực tổ chức và điều hành hoạt động đào tạo của mình, từ đó có những điều chỉnh, cải tiến phù hợp hơn với bối cảnh và xu thế mới của thị trường lao động, nhu cầu học tập, nghiên cứu của xã hội.

 

2. Bộ máy thực thi việc kiểm toán tuân thủ trong giáo dục ĐH, CĐ

 

Như đã trình bày ở trên, đứng dưới góc độ của hai chủ thể quản lý (vĩ mô và vi mô), cần xây dựng bộ máy thực thi công tác kiểm toán tuân thủ theo hai hướng.

+ Hướng “ngoại kiểm” nhằm đánh giá các mục tiêu kiểm toán qua đó cung cấp thông tin cho cấp quản lý và điều hành vĩ mô. Chủ thể thực hiện kiểm toán đối với hướng này từ trước cho đến nay chủ yếu là Kiểm toán nhà nước (đối với các trường ĐH, CĐ có sử dụng NSNN) tuy nhiên mức độ và tính thường xuyên là chưa cao. Ngoài Kiểm toán Nhà nước ra thì trong những năm qua, Bộ GD&ĐT cũng đã giao nhiệm vụ cho bộ phận thực thi việc thanh tra, kiểm tra liên quan đến việc tuân thủ các nội quy, quy định của mình. Những bộ phận như : Thanh Tra, Vụ pháp chế, Cục Khảo thí và Kiểm định chất lượng giáo dục có thể coi là các bộ phận chuyên trách về Kiểm soát nội bộ của Bộ GD&ĐT.

Đối với các trường ĐH, CĐ ngoài công lập (dân lập, tư thục) trong những năm qua việc kiểm toán tuân thủ đều do các công ty kiểm toán độc lập mà đơn vị lựa chọn thực hiện. Tuy nhiên thông thường, nội dung của kiểm toán tuân thủ thường không tách riêng mà chủ yếu kết hợp dựa trên tính chất của một hợp đồng kiểm toán báo cáo tài chính niên độ.

 

+ Hướng “nội kiểm” nhằm đánh giá các mục tiêu kiểm toán qua đó cung cấp thông tin cho cấp quản lý và điều hành vi mô. Chủ thể thực hiện kiểm toán đối với hướng này đó chính là bộ phận kiểm toán nội bộ, ban kiểm soát, phòng thanh tra, kiểm định chất lượng ISO ở tại các trường ĐH, CĐ.

 

3. Mục tiêu, căn cứ và nội dung của kiểm toán tuân thủ trong giáo dục ĐH, CĐ

 

- Mục tiêu của kiểm toán tuân thủ

+ Kiểm tra, đánh giá việc tuân thủ, chấp hành Luật Giáo dục, Luật Ngân sách Nhà nước..v..v.. và các văn bản dưới Luật liên quan đến quá trình đào tạo của các trường ĐH, CĐ.

+ Kiểm tra, đánh giá việc tuân thủ, chấp hành các chính sách, chế độ quản lý tài chính, kế toán.

+ Kiểm tra và đánh giá việc tuân thủ các cam kết và công bố liên quan đến sứ mạng và chất lượng đào tạo của nhà trường đối với xã hội.

+ Đưa ra những ý kiến tư vấn nhằm góp phần hoàn thiện và nâng cao chất lượng đào tạo của trường.

 

- Căn cứ thực hiện kiểm toán tuân thủ

Để thực hiện được các cuộc kiểm toán tuân thủ, các kiểm toán viên (KTV), kiểm tra viên đều phải dựa vào các chính sách, luật, các văn bản dưới luật của Nhà nước; các chủ trương, nghị quyết, nội dung, quy định do Ban giám hiệu (BGH) triển khai trong quá trình đào tạo. Trong đó phải kể đến những căn cứ quan trọng đó là :

+ Luật giáo dục; Luật NSNN; Luật đấu thầu; Luật xây dựng….

+ Các văn bản dưới Luật liên quan đến lĩnh vực giáo dục ĐH, CĐ như Nghị định, quyết định v..v..

+ 10 tiêu chuẩn, 63 tiêu chí kiểm định chất lượng giáo dục ĐH, CĐ, 3 công khai…

+ Quy trình thực hiện công việc theo tiêu chuẩn đảm bảo chất lượng (ISO) mà đơn vị tự xây dựng

+ Các Nghị quyết, nội quy, quy định, quy chế do chính các trường ĐH, CĐ ban hành và triển khai trong quá trình đào tạo.

+ …..

- Nội dung của kiểm toán tuân thủ

Để xác định nội dung của kiểm toán tuân thủ một cách rõ ràng cần đặt cuộc kiểm toán tuân thủ trong một phạm vi và giới hạn nhất định về chủ thể thực hiện, thời gian thực hiện, mục tiêu khi thực hiện kiểm toán một cách cụ thể. Theo quan điểm của tác giả bài viết, về cơ bản cuộc kiểm toán tuân thủ chỉ có thể thực hiện trong 2 thời điểm : trước khi trường ĐH, CĐ được chính thức cấp giấy phép đi vào hoạt động và khi trường ĐH, CĐ đã đi vào thực thi việc tuyển sinh, đào tạo.

 

Đối với trường hợp kiểm toán tuân thủ trước khi trường ĐH, CĐ được chính thức cấp giấy phép đi vào hoạt động thì chủ thể thực hiện kiểm toán giai đoạn này chủ yếu thông qua vai trò “nội kiểm” của các Bộ (GD&ĐT, Tài chính, Đầu tư..). Nội dung của kiểm toán giai đoạn này đó là kiểm toán tính tuân thủ các tiêu chuẩn, điều kiện liên quan đến các điều kiện cần và đủ để trường đi vào hoạt động.

Bài viết chủ yếu đi sâu trọng tâm đối với việc xác định nội dung của kiểm toán tuân thủ trong trường hợp trường ĐH, CĐ đã đi vào thực thi việc tuyển sinh, đào tạo.

 

Căn cứ trên tính thực tế của các trường ĐH, CĐ hiện nay bao gồm 02 loại : các trường ĐH, CĐ công lập và các trường ĐH, CĐ ngoài công lập thì nội dung của kiểm toán tuân thủ được chia làm 02 phần:

 

Nội dung của kiểm toán tuân thủ đối với trường ĐH, CĐ công lập

+ Kiểm tra việc tuân thủ Luật NSNN và các văn bản hướng dẫn thi hành trong công tác lập, phân bổ và giao dự toán thu chi ngân sách hàng năm;

+ Kiểm tra việc chấp hành Luật xây dựng, Luật đấu thầu trong công tác quản l‎y đầu tư và xây dựng cơ bản phục vụ giáo dục;

+ Kiểm tra việc chấp hành chế độ quản ly, điều hành thu chi ngân sách ; kiểm tra tình tình sử dụng kinh phí chi sự nghiệp giáo dục, đào tạo; chi cho các dự án hỗ trợ giáo dục;

+ Kiểm tra việc tuân thủ công tác đảm bảo chất lượng giáo dục đại học thông qua các bộ 10 tiêu chuẩn, 63 tiêu chí kiểm định chất lượng giáo dục, 3 công khai;

+ Kiểm tra việc phân cấp quản ly công tác tài chính, công tác tổ chức nhân sự liên quan đến thi tuyển công chức, bổ nhiệm, miễn nhiệm chức vụ, chuyển ngạch, nâng ngạch..v..v..;

+ Kiểm tra việc tuân thủ và thực thi các tiêu chuẩn đạo đức nhà giáo;

+ Kiểm tra việc thực hiện công tác tuyển sinh, đào tạo đối với các cam kết liên quan đến sứ mạng, tầm nhìn, đảm bảo chất lượng mà nhà trường cam kết với cấp trên, với xã hội;

+ Kiểm tra tính đúng đắn, nhất quán, tính hợp pháp, tính hợp thức của các nội quy, quy định do Ban giám hiệu (BGH) đề ra trong quá trình thực thi nhiệm vụ đào tạo;

+ Kiểm tra việc tuân thủ quy định về hồ sơ chuyên môn, điều kiện và tiêu chuẩn giảng dạy của giảng viên (cơ hữu, thỉnh giảng)

+ ……

 

Nội dung của kiểm toán tuân thủ đối với trường ĐH, CĐ ngoài công lập

Ngoài những nội dung tương tự như đối với các trường ĐH, CĐ công lập thì khi kiểm toán tuân thủ đối với đối tượng là các trường ĐH, CĐ ngoài công lập, các kiểm toán viên, kiểm tra viên cần chú y thêm một số các vấn đề sau :

+ Kiểm tra tình hình tuân thủ các Nghị quyết, chủ trương, đường lối, chính sách, các nội quy, quy định do Hội đồng quản trị, BGH nhà trường đề ra;

+ Kiểm tra việc tuân thủ nội dung các quy trình đảm bảo chất lượng theo cam kết của Sổ tay chất lượng, quy trình ISO mà đơn vị đã xây dựng và đạt được;

+ Kiểm tra việc tuân thủ quá trình chuyển đổi từ dân lập sang tư thục theo quy định của Chính phủ và Bộ GD&ĐT (chỉ áp dụng đối với các trường ĐH, CĐ đang trong quá trình chuyển đổi hình thức)

+…..

 

4. Quy trình thực hiện kiểm toán tuân thủ trong giáo dục ĐH, CĐ

Một cuộc kiểm toán tuân thủ nên được tổ chức thành 04 bước, đó là : lập kế hoạch kiểm toán, thực hiện kiểm toán, kết thúc kiểm toán và theo dõi việc thực hiện kết luận kiểm toán. Theo đó nội dung của từng bước được cụ thể như sau :

 

Lập kế hoạch kiểm toán tuân thủ

Những bước công việc cần phải làm trong giai đoạn này đó là :

+ Chuẩn bị kế hoạch và xác định mục đích kiểm toán tuân thủ

Ở bước này các KTV, kiểm tra viên cần xác định rõ ràng mục đích kiểm toán; lựa chọn và tổ chức nhân sự thực thi nhiệm vụ song song với công tác thu thập thông tin chung về khách thể kiểm toán (trường ĐH, CĐ được kiểm toán). Những thông tin cần thu thập đó là hình thức sở hữu trường, phạm vi giấy phép đào tạo, quy mô đào tạo, chỉ tiêu tuyển sinh, cơ sở vật chất, quan điểm điều hành quản ly của HĐQT&BGH..v..v..

+ Thực hiện thủ tục phân tích sơ bộ phục vụ công tác kiểm toán

Trên cơ sở những thông tin thu thập được, KTV thực hiện các công tác phân tích sơ bộ liên quan đến sự biến động về quy mô đào tạo, các nguồn lực phục vụ đào tạo, chỉ tiêu đào tạo..trong những năm gần nhất để có được những nhận xét, đánh giá tổng quan

+ Đánh giá HTKSNB và rủi ro kiểm toán

Trong giai đoạn này KTV cần chú trọng đến việc nghiên cứu cơ cấu tổ chức, đánh giá sự vận hành của HTKSNB đơn vị, xác định cụ thể các rủi ro ảnh hưởng đến công tác kiểm toán tuân thủ.

+ Thiết kế chương trình kiểm toán chi tiết

Trên cơ sở mục đích của cuộc kiểm toán tuân thủ và các thông tin qua phân tích, đánh giá KTV phải lập ra được một chương trình kiểm toán chi tiết cụ thể. Đây là bước công việc quan trọng quyết định đến chất lượng và hiệu quả của cuộc kiểm toán.

 

Thực hiện kiểm toán

Về cơ bản thì cuộc kiểm toán nào cũng vậy, việc thực hiện kiểm toán đều phải dựa vào những hướng dẫn cụ thể từ chương trình kiểm toán chi tiết trên cơ sở các phương pháp kiểm toán chứng từ và ngoài chứng từ.

Riêng đối với kiểm toán tuân thủ, phương pháp kiểm toán chứng từ chính là phương pháp quyết định, góp phần đem lại các bằng chứng thuyết phục và có tính hữu hiệu cao nhất cho cuộc kiểm toán.

Trong quá trình thực hiện kiểm toán, các KTV sẽ thực thi việc chọn mẫu để so sánh, tính toán, đối chiếu kết hợp với việc phỏng vấn, điều tra..(phương pháp ngoài chứng từ) để có được những kết luận đúng đắn cuối cùng về tính tuân thủ các văn bản Luật, dưới Luật, nội quy, quy định..có liên quan.

 

Kết thúc kiểm toán

Nội dung của giai đoạn này đó là dựa trên những kết luận và bằng chứng thu thập được, tùy thuộc vào sự xem xét về mức độ sai phạm của đơn vị, KTV trình bày những nhận định của mình vào báo cáo gửi các cấp lãnh đạo xem xét phê duyệt trước khi cung cấp thông tin cho các đối tượng có liên quan. Đối với kiểm toán tuân thủ, mẫu các báo cáo này nên được lập dựa trên các tiêu chí mà KTV đã xây dựng ở vào giai đoạn lập kế hoạch kiểm toán; trong đó ngoài việc xác định mức độ sai phạm có ảnh hưởng đến chất lượng và tính liên tục của công tác đào tạo của trường ĐH, CĐ được kiểm toán thì việc xác định vai trò, trách nhiệm của các cấp quản ly, trực tiếp thực thi công việc và làm phát sinh các sai phạm là việc làm cực kỳ quan trọng.

 

Theo dõi việc thực hiện kết luận kiểm toán

Đối với kiểm toán tuân thủ thì thông thường kết quả kiểm toán đều được cung cấp cho tất cả các cá nhân trong đơn vị và xã hội bên ngoài biết đến và trách nhiệm thực thi các giải pháp cải tiến điều chỉnh thuộc về nhà quản ly của các trường ĐH, CĐ.

Trách nhiệm theo dõi kiểm tra việc thực hiện các kết luận kiểm toán lúc này không chỉ được thực hiện qua vai trò của KTV mà còn là trách nhiệm chung của xã hội, của các cấp quan tâm đến chất lượng giáo dục ĐH, CĐ.

 

Trong công cuộc công nghiệp hóa-hiện đại hóa đất nước hiện nay, giáo dục nói chung và giáo dục ĐH, CĐ nói riêng luôn dành được sự quan tâm đặc biệt của cả xã hội. Chính vì thế trên thực tế, để nâng cao chất lượng giáo dục cần thực thi đồng bộ cùng lúc nhiều giải pháp ở các cấp khác nhau. Trong nhiều giải pháp đó thì việc đẩy mạnh hơn nữa cả về mức độ lẫn tần suất của các cuộc kiểm toán tuân thủ là giải pháp thiết thực và cần thiết để dẫn đến sự chuyển biến cả về chất và lượng trong sự nghiệp đào tạo của các trường ĐH, CĐ; qua đó góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu chính trị về “nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài“ mà Đảng và Nhà nước đã đề ra.

ThS. Phan Thanh Hải

Phó Trưởng khoa Đào tạo quốc tế

Đại học Duy Tân Đà Nẵng

184 Nguyễn Văn Linh – TP Đà Nẵng

Dich vu kiem toan Vietnam

About these ads

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s